LETS-debatdag Documentaire circulaire economie
"Closing the Loop"

Na de documentaire debatteren we met een panel van LETS-kernleden – Debby Vercauteren  van LETS Sint-Niklaas en Ingrid Thys van LETS Leie – en prof. dr. Wayne Visser van de Antwerp Management School over ruileconomie en circulaire economie. Emma De Bock van LETS Vlaanderen modereert het debat en vertaalt waar nodig. De vragen die aan bod komen zijn o.a.

  • Waar situeert LETS zich in het verhaal van de circulaire economie?
  • Is LETS wel circulair?
  • Wat kunnen we als letsers doen om onze ecologische pijler te versterken?

Het woord ‘economie’ mag binnen LETS gebruikt worden, maar ook het woord ‘welzijn’. LETS is een voorbeeld voor de economie, waarbij aangetoond wordt dat er naast ‘geld’ ook andere manieren zijn om een bijdrage te leveren aan de maatschappij. Ook zonder het gebruik van geld kan er vooruitgang zijn, maar het is een andere manier van vooruitgang boeken. Het kapitalisme is niet alles zaligmakend.  LETS toont dat er andere manieren zijn om ‘waarde’ te creëren nl. dingen doen voor de ander. LETS staat voor een andere manier van denken nl. voldoening krijgen en plezier hebben in het doen van iets voor iemand anders.

In de documentaire hebben we gezien dat er overal ter wereld al veel gebeurt. Mensen zijn klaar voor een andere manier van omgaan met hulpbronnen en middelen. Ook in Vlaanderen met LETS zoeken mensen naar alternatieven om beter om te gaan met de aarde. LETS bestaat in Vlaanderen reeds sinds het begin van de jaren negentig. Het is een belangrijk alternatief en biedt oplossingen voor het kapitalistisch systeem. Het woord ‘economie’ komt uit het oud Grieks en betekent ‘huishouden’.

LETS is geen circulaire economie. LETS is wel een alternatief voor de huidige economie. Transitie kan echter plaatsvinden op basis van de principes van de circulaire economie. We zouden ons de vraag kunnen stellen op welke manier de principes van de circulaire economie kunnen aangepast worden zodat die passen binnen LETS en op die manier ons steentje bijdragen.

We zouden ons ook kunnen afvragen hoe letsers binnen hun groep meer ‘zelfvoorzienend’ kunnen worden. Via vraag en aanbod kunnen de tomaten van de ene letser geruild worden tegen de appels van een andere. Zo wordt LETS een manier om de grote bestaande monocultuur in de landbouw te doorbreken. Letsers zijn in de mogelijkheid om deze manier van landbouw overbodig te maken.

LETS staat voor herstellen en hergebruiken. Op die manier is LETS een stap voor op de circulaire economie. Bij LETS gaat het om het voorkomen dat er afval is.

De huidige economie produceert wegwerpproducten. Er zou ook op een andere manier geproduceerd kunnen worden, waarbij producten langer mee gaan. Producten moeten m.a.w. te herstellen zijn zodat ze een langere levensduur hebben.

In de documentaire maken producenten producten die ze kunnen hergebruiken en op die manier willen ze afval reduceren. De documentaire leert ons om anders te gaan denken. Toch worden problemen opgelost door ze uit te stellen. In de documentaire wordt een herenpak geproduceerd dat acht keer gerecupereerd kan worden. Maar moeten we niet eerder de insteek hebben dat we niet zoveel nodig hebben, dat we moeten consuminderen?

In de documentaire zien we ook dat er via de circulaire economie bijkomende jobs worden gecreëerd: mijn afval kan voor iemand anders interessant zijn om te verwerken en er iets nieuws mee te maken.

De professor pikt in en stelt dat circulaire economie niet alleen gaat over productie, maar ook over hoe we de producten gebruiken. Bij de productie wordt er nagegaan wat de impact is op de omgeving, maar bij een auto bijvoorbeeld is de impact op de omgeving groter door het effectief gebruik ervan dan door de productie.

Producten herstellen en hergebruiken zit ook in de circulaire economie. Het meest duurzaam is herstellen. Bij LETS worden producten ook hersteld in het kader van de verlenging van de product-levensduur. De filosofie van LETS gaat niet over meer spullen, maar over kwaliteit.

Toch zien we in onze huidige maatschappij dat bezit nog altijd belangrijk is, bijvoorbeeld bij onze kinderen op school. Anderzijds zijn het sociale contacten die mensen gelukkig en ‘rijker’ maken. Het zijn echter grote stappen die gezet moeten worden tussen wat we zien op school bij onze kinderen en daarbij het belang van bezit; en het feit dat sociale contacten gelukkig maken. De vraag is: hoe zet je die stappen?

De dynamiek en uitstraling van de mensen in de documentaire was heel positief. Er was geen spoor van doemdenken over het voortbestaan van onze planeet bijvoorbeeld. Dat was verfrissend en doet nadenken over zingeving. Hoe kunnen we meer ‘zin’ geven. De mensen in de documentaire hebben een voorbeeldfunctie. Maar ook LETS is zinvol en heeft een voorbeeldfunctie.

De documentaire hield inderdaad een positieve boodschap in. Maar misschien zijn wij al overtuigd en zou het beter zijn dat die documentaire ook bekeken wordt door bedrijven uit het regulier economisch circuit.

De professor bedankt de panelleden en deelnemers voor hun commentaren en ziet als gemeenschappelijk met LETS ‘de versterking van mensen en groepen zodat ze kunnen deelnemen aan de samenleving (empowerment)’. Hij stelt dat er een probleem is in de wereld, maar dat we er iets kunnen aan doen. Het is echter zaak om gemotiveerd te blijven en te blijven vasthouden aan positieve actie. Het is van belang om buiten ‘de eigen bubbel’ te kijken. Er zijn verschillende oplossingen mogelijk binnen een gemeenschappelijk doel.

Gedurende langere tijd kan het lijken alsof er niets verandert. Maar op een bepaald moment kantelt het systeem en is transitie een feit. Om een kantelpunt te bereiken, wordt gezegd dat er slechts een kleine minderheid nodig is, een kern van 5 à 10 percent. De principes van de circulaire economie kunnen gebruikt worden binnen LETS, bijvoorbeeld herstellen en hergebruiken doen we al. Ook LETS kan voldoende kritische massa genereren om bij te dragen tot echte verandering.

Verslag: Sabrina Bekaert